बुधवार, २१ जून, २०१७

बाबांची बदली ... पाच पेडी

मला ना, बाबांच्या ऑफिसचा खूप म्हणजे खूप राग येतो. काही वेळा तर वाटतं, ऑफिस बंदच पडलं तर किती छान होईल. बरोबर खेळायला, फिरायला, गप्पा मारायला मारामारी करायला बाबा घरी. सारखं आपलं अरे बंडू, त्यांना त्रास देऊ नकोस, ऑफिसला निघालेत, त्याला कशाला हात लावलायस अरे, ते ऑफिसचे कागद आहेत. छे:! काही म्हणजे काही झालं हे ऑफिस, अरे, मोठ्यांना बोलू नको, बाबांच्या सरांचा फोन आलाय. एक तर  मला हवे तेव्हा बाबा असतातच असं नाही, त्यांच्या वेळा ठरलेल्या आणि असतात तेव्हा हे सगळं. पण तरी सगळ्यात जास्त कशाचा राग येतो ना मला तर ती म्हणजे बाबांची बदली. मला मात्र सांगतात, एका जागी बसून खेळ, एका जागी बसून खा. पण एवढे मोठे ते, त्याहून मोठ्ठं त्याचं ऑफिस. तरी एका जागी बसून काम कसं करता येत नाही? -एक पेड
छोटा असलो म्हणून काय झालं? रोज जायचो की मी शाळेत. गाणी, गोष्टी, खाऊचा डबा आणि जरासं रडू आलं की कडेवर घेणाऱ्या मावशी. मस्तच होती माझी शाळा. माझा डबा सुद्धा एकदम मस्त होता. त्याच्यावर चित्र सुद्धा काढलं होतं मी. पाणी लागून खराब झालं होतं तरीसुद्धा म्हणायचो, चालतं. असंच होतं कायम. छोटा आहे ना मी. मला कळत नाही सगळं, कारण एक दिवस अशीच आमची शाळा चालू असताना आई बोलायला लागली बाईंशी. त्यांचे मोठ्ठे झालेले डोळे आणि तोंडाचा ओ तेवढा आठवतो. आईनी तिकीट बुक केलेली मग गडबडीने जाऊन शाळेकडून कागदपत्रं परत आणलेली आठवतात. बाबांची बदली झाली ना तेव्हा. निघताना बाई म्हणाल्या, बंडूची मजा आहे. आता बंडू मोठ्ठ्या शहरात जाणार विमानात बसून. मग काय काय नवीनवीन गोष्टी बघणार, काय काय शिकणार? मी म्हटलं त्यांना. आई तुमचं पण तिकीट काढणार आहे. नेणारे मी तुम्हाला सुद्धा. क्षणभर नुसतंच बघितलं त्यांनी आईकडे. ती पण एकदा माझ्याकडे न एकदा बाईंकडे बघतच बसली नुसती. तिचा ना असा राग येतो एकेकदा, एरवी माझं जरासं काही चुकलं की, हे एवढं बोलते आणि आता मात्र हो नाही काहीच नाही. की दोघी गप्प राहूनच बोलत होत्या कुणास ठाऊक?   -दुसरा पेड
कुठे कुठेही गेलो ना तरी शाळेत जावं लागतं म्हणजे लागतंच असं आई म्हणते. म्हणजे म्हणे मोठं होता येतं. पण त्यानंतर ऑफिसात जावं लागतं ना, मग कशाला व्हायचं मोठंबिठ. मी बरा आहे की घरी. खेळ, खाऊ आणि गोष्टीची पुस्तकं, धमालच की. पण माझं कोण ऐकतो, बाहेर दिसलो की लगेच लोक विचारतात, काय याला शाळा वगैरे नाही का? आता त्यांना काय करायचं असतं. पण ते म्हणत असतात सतत काही ना काही. बदली तरी अशा ठिकाणी व्हावी की नाही जिथे शाळाच नसते, पण असं नसतं, शाळा असतेच. मग मलाही मिळाली पुन्हा नवी एक. एटूझी नावाची. गंमतशीर शाळा नंबर एक. नुसता दंग, धुडगूस होता तिथे. खेळ, खाऊ तर भरपूर, गोड गोड. पण तिथे ना, दुपारी झोपायचं असतं रोज म्हणजे रोज. सगळी मुलं झोपायची सुद्धा. मला काही झोप यायची नाही, पण मग एक आयडीया केली आणि माझा आवडता खेळ घेऊन पांघरुणात शिरलो, खोटा खोटा झोपायला लागलो. एकदम सकाळी जायचो शाळेत आणि यायला संध्याकाळ व्हायची. बापरे! एकदम मोठ्ठा झालो होतो की काय मी? - तिसरा पेड
बाबांची बदली सुद्धा ना एक गंमतशीर असते की बासच! जरा कुठे एक शाळा आवडली की नवीन भेटायला येते. तशी ही आताची शाळा आहे ना ती थोडीशी जुन्या शाळेसारखीच आहे. पण इथे मोठ्ठं ग्राउंड आहे खेळायला. सगळ्यात गंमत अशी की घराच्या जवळ राहणारा एक मित्र पण आहे या शाळेत. आमच्या दोघांची टीम आहे. बॅटमॅन आणि स्पायडरमॅन किंवा आयर्नमॅन, त्याचं सारखं बदलत असतं. पण माझा बॅटमॅन आहे. मी तर बाबा आणि आई दोघांना बॅटडॅड आणि बॅटमॉम नाव ठेवलंय. आमची बॅट फॅमिली झालीये बॅट फॅमिली. पण माहितीये काय झालं, त्या खेळात सारखी मारामारी व्हायला लागली म्हणून बाईंनी सांगितलंय नो मोअर बॅटमॅन गेम. त्यामुळे खेळ बंद. नुसतं लपाछपी, पकडापकडी, लिहा, वाचा की संपली शाळा. फक्त कंटाळा. पण कंटाळा आला म्हणून शाळेला बुट्टी मारायला नॉट अलाउड. हो म्हणजे बाबांनी शनिवार रविवारची वाट बघितली तर चालतं पण मला शाळा बुडवाविशी वाटली तर चालत नाही. मोठा झालो ना की नुसत्या सुट्ट्या असणारी एक शाळाच सुरु करणार आहे. हवं तेव्हा या, जा बॅट स्कूल.  -    चौथा पेड
जिकडे बदली होईल तिकडे कायम आंबे असतात असं नसतं काही. पण आत्ता परत आलो ना तिथे पुन्हा आंबे आहेत. पुन्हा शाळेची शोधाशोध. मला कुठे जायचंय शाळेत. पण आई बाबा धावतायत. हे आपले सकाळी उठल्यापासून शाळा शाळा खेळतायत. मग काय मिळाली आता त्यांना. मला म्हणतायत अरे जुनी शाळा तुझी, जुने मित्र, जुन्या मावशीसुद्धा आहेत. मी जुना फोटो बघितला फोनवर. आहेत की त्यात ते सगळे. पण मला फक्त मीच ओळखलो. पहिल्या दिवशी शाळेत जायला निघालो. घरी, गाडीवर आणि शाळेच्या दारात खूप रडू येत होतं. आधीच्या शाळेत तर मी अजिबात रडायचो नाही. उलट तिकडच्या बाई मला सांगायच्या, बंडू त्याच्याबरोबर खेळ, तो नवीन आहे शाळेत, आणि मी आपणहून खेळायचो त्या मुलांशी. पण इथे रडूच येतंय. कोणीच माहित नाही मला. मी आईला घट्ट धरून ठेवलं मग. तेवढ्यात त्या शाळेच्या बाई आल्या, म्हणाल्या, तू नाही ओळखणार पण मी ओळखते की बंडू तुला. बाईंनी बोट धरून आत नेलं. माझी ओळख पण करून दिली. मी मागे वळून पाहिलं, तर बाबांचा चेहरा हेल्मेटच्या मागे लपला होता पण आई बघत होती माझ्याकडे आणि पाणी येत होतं तिच्या डोळ्यातून, गळला एक थेंब आणि चमकला; मी ठरवलं मग की बाबांना सांगीन तिच्यासाठी एक चमकी करूया, कित्ती छान दिसेल! -    पाचवा पेड 

बुधवार, ३ मे, २०१७

(इनोव्हेशन) नाविन्य भाग ६

इनोव्हेशन... इंटरनेट ऑफ थिंग्स (IOT/ आय ओ टी)च्या दिशेने

विज्ञान आणि तंत्रज्ञानच्या प्रगतीचा वेग आज इतका जास्त आहे की आपण कुठून कुठे पोहोचलोय याचा रस्ताच आपल्याला सापडायचा नाही. तंत्रज्ञान, संगणक, इलेक्ट्रोनिक्स हे सध्याचे परवलीचे शब्द. तंत्रज्ञानामुळे  इतक्या गोष्टी स्वयंचलित झाल्या आहेत की त्यावर आपला विश्वासही बसत नाही. इंटरनेट ऑफ थिंग्स (IOT/ आय ओ टी) हा त्याचाच एक नवा प्रकार. ज्यामध्ये मशीनचा मशीनशी संवाद होतो आणि मानवाची कित्येक कामे सहजसोपी होतात. इंटरनेट चा वापर केवळ मोबाईल फोनद्वारे केला जातो असं नाही तर घरातील वस्तू, वाहने, इमारती आणि इतर अनेक वस्तूंसाठी केला जातो.
स्मार्ट फोन, स्मार्ट शहरे, वाहतुकीतील इंटेलिजन्स ही सगळी इंटरनेट ऑफ थिंग्सची उदाहरणे. स्मार्ट होमचं दार उघडून आत आलो की आपल्याला हवे असलेले दिवे, एसी, व्हॅक्युम क्लीनर यासारख्या गोष्टी चालू होतात. पाण्याने भरलेली चहाची किटली गरम केली लागते. ज्याच्या त्याच्या आवडीचं संगीत चालू केलं जातं. बाहेरून जेवण कुठून मागवायचं हे ठरलेलं असेल तर ठराविक हॉटेलमध्ये ठराविक ऑर्डर दिली जाते. गुगल या कंपनीचं ‘गुगल होम’ हे एक असंच मजेशीर प्रॉडक्ट आहे. ज्याला आपण तोंडी सूचना द्यायच्या; त्यानुसार ते सकाळचा गजर, भाजी शिजवण्याचा वेळ, ऑफिसला जायची आठवण, क्रिकेटच्या मॅचचा स्कोअर, आवडतं गाणं, बाजारातून आणण्याच्या वस्तूंची यादी हे सगळं करीत जातं. या सगळ्या गोष्टींमुळे जादुई जगताच्या जवळ जात आहोत की काय असं वाटलं तर अजिबात नवल नाही.
आपण जे बोलतोय ते सगळं अस्तित्वात येतंय तेही एका क्लिकने. संगणकाच्या सहाय्याने खेळ, अभ्यास, सिनेमे, गप्पागोष्टी, सामानाची खरेदी-विक्री अगदी काय वाट्टेल ते केलं जात आहे. अॅमेझॉन सारख्या कंपनीमार्फत आपण जिथे हवी तिथे एखादी वस्तू ज्या जागी असू तिथून ऑर्डर करू शकतो. अपेक्षित वेळेत ती आपल्याकडे हजर होते. त्यात दोष असेल तर परत घेतली जाते. अॅमेझॉन बटण ही सुद्धा अशीच एक विलक्षण सोय. हे बटण सातत्याने गरज पडते अशा गोष्टींसाठी उपलब्ध केले जाते जसे स्वच्छतेसाठी वापरले जाणारे साबण, फडकी, कागद, कपडे धुवायचा साबण किंवा नियमितपणे लागणारे दूध वा अन्य पदार्थ. ती वस्तू संपली की ते बटण दाबायचे ज्यावरून नवी ऑर्डर दिली जाते, वस्तूचे नाव, ग्राहकाच्या बँकचे तपशील या बटणशी जोडलेले असतात.  जेव्हा ती वस्तू वापरायची असते तेव्हा ती तुमच्याकडे डीलीव्हर झालेली असते. आयत्या वेळी आवश्यक ती वस्तू नसल्यामुळे जो वेळ आणि शक्ती खर्च होऊ शकते ती यामुळे वाचलेली असते. आपण चुकून दुसऱ्या एखाद्या व्यक्तीबरोबर नाही तर मशीन सोबत राहत असल्याची जाणीव झाली तर अशक्य नाही परंतू जे सोपं होत चाललंय ते मोकळ्या मनानी स्वागत करायचं आणि प्रगतीच्या वेगात सहभागी व्हायचं हे आताच्या पिढीचं खरं आव्हान.

अवधानानं -अनवधानानं सगळेच नुसते स्मार्ट-फोन बरोबर बाळगत नाहीयेत तर त्याचा स्मार्ट उपयोग करताहेत. इलेक्ट्रॉनिक पेमेंट, इलेक्ट्रॉनिक फंड ट्रान्सफर हे शब्द ज्यांना माहितही नव्हते ते सगळे आज सर्रास कॉम्प्युटर उघडून या गोष्टी स्वतः करीत आहेत. काही दिवसांपूर्वी नोटा बदलल्या गेल्या, आपल्या सगळ्यांनाच एक धक्का बसला, थोडे गडबडलो, गोंधळलो, बँकेच्या ओळीत उभे राहून वैतागलोही. पण जेव्हा एखाद्या  लहानश्या दुकानदाराने पेटीएम वापरण्यास किंवा घरी काम करणाऱ्या काकूंनी चेक घेण्यास सुरुवात केली, तेव्हा अचानक आपण सगळेचजण नकळत दोन पावलं प्रगत झालो असं वाटून गेलं. नाटकाचे तिकीट ऑनलाईन काढता येऊ लागली. दुधवाल्यापासून भाजीवाल्यापर्यंत सगळे चेक स्वीकारू लागले. असे बदल घडायला प्रगत तंत्रज्ञानाचा योग्य वेळी योग्य उपयोग हा जसा महत्त्वाचा तसाच मानसिकतेमधील बदलही महत्त्वाचा हा धडा आपण सगळेच शिकलो.


शिक्षणविवेक मे २०१७